Het tatoeage-dilemma

Nee, geen nieuw boek van Dan Brown, maar een vraagstuk dat ik u graag wil voorleggen.

Naar aanleiding van mijn pagina over het Krulkwadraat krijg ik af en toe verzoekjes van mensen met de vraag of ik hun naam voor ze in het Hebreeuws wil maken, al dan niet in de krulversie. Dit brengt mij in een lastige vorm van tweestrijd. Ik ben enerzijds natuurlijk erg gevleid dat men mijn ontwerpen mooi vindt. Wat me anderzijds doet aarzelen is dat de mensen die die verzoekjes doen klaarblijkelijk zelf geen Hebreeuws kunnen lezen of schrijven, maar het gewoon een mooi schrift vinden. Het had ook Devanagari kunnen zijn zeg maar, of Mkhedruli. En de reden voor het naamverzoek laat zich dan ook vrees ik wel raden: dat gaat een borduurwerk worden, of erger: een tatoeage.

Iets in mij springt dan in de alarmstand. Waarom wil je een tatoeage in een taal die je niet kunt lezen? Precies: dat staat lekker mysterieus. Heej Sh’nana, chille tat meid! Wat staat er? – Nou LaTeesha, er staat זונה מכוערת, dat is Heeuwbreeuws voor ‘strength from within.’ – Jeuj, diep man! En nee, dat voorbeeld is niet fictief. Hele websites zijn er gewijd aan de afschuwelijke gevolgen van tatoeëren in talen die je niet kunt lezen. Hebreeuws in fonetisch Engels van links naar rechts geschreven behoort nog maar tot de minst beschamende voorbeelden.

‘Grandad’, maar dan dus in fonetisch Engels, en van links naar rechts. Auw.

Goed, zegt u, maar jij kan tenminste wèl Hebreeuws, dus dan behoed je in ieder geval een páár mensen voor levenslange vernedering. Maar toch, er voelt iets helemaal niet in orde. Het ‘lekker mysterieus’-aspect nog daargelaten; ik vind dat men op zijn minst de eigenaardigheden van een taal een beetje moet snappen voordat men ermee op zijn dij gaat lopen. Want wat bedoel je eigenlijk als je zegt: ‘ik wil graag mijn naam in het …’? Wil je dan de uitspraak weergeven? De betekenis? Hoe ‘vertaal’ je André Hazes in het Chinees? (ook dit voorbeeld is niet fictief.)

In ieder geval niet zo: hier staat ‘supermarkt’.

Het hangt er maar helemaal van af of je je naam in de desbetreffende taal überhaupt wel kùnt schrijven. Laten we het bij het Hebreeuws houden. Stel, je heet Fleur. Dat kun je letterlijk gaan vertalen; dat wordt dan ‘bloem’, pèrach in het Hebreeuws. Op zich een optie, alleen staat er dan dus niet ‘Fleur’, maar ‘bloem’. Liever een fonetische transcriptie? Dan heb je een probleem: in het Hebreeuws kan er geen f-klank aan het begin van een woord staan. De dichtstbijzijnde klank is de p. De l en de r hebben ze dan weer wel, maar helaas: de ‘eu’ niet. Het dichtst in de buurt komt de oe. Eindresultaat: Ploer. Leuk.

Dit is dus mijn dilemma. Wat vindt u? Moet ik mensen doodleuk hun naam in vreemde talen verstrekken zonder dat ze begrijpen wat er staat? Of moet ik ze ‘opvoeden’ en er een uitleg over de taal bij leveren? Of zegt u: ga voor optie drie en laat ze lekker geloven dat זונה מכוערת daadwerkelijk ‘strength from within’ betekent?

Zomaar een filmpje

Maar wel een heel gaaf filmpje. Onbetwist de allermooiste scène uit 2001: A Space Odyssey: de vlucht naar het ruimtestation, begeleid door Johann Strauss jr’s An der schönen blauen Donau:

Wel even op fullscreen en hoogste resolutie zetten. Of beter: koop die film op BlueRay en speel ‘m af op die schandelijke plasmabak van u. Heeft u een héél klein beetje een indruk van hoe de oorspronkelijke bioscoopervaring moet zijn geweest.

 

Oh. Mijn. God.

Okee, en nu we toch in de categorie ‘afschuw’ bezig zijn: JE-ZUS CHRIS-TUS. De Transportation Security Administration arresteert een reiziger omdat hij Arabische flashkaarten bij zich heeft. Redenatietrant: “Weet u wie er achter WOII zat?” – “Adolf Hitler” – “Weet u welke taal hij sprak?” – “Duits” – “Begrijpt u waarom uw Schnappi-knuffel verdacht is?”

Echt, kan die wereld niet gewoon vóór 2012 vergaan graag?

(Via BoingBoing)

Hun hebben

Dit onderwerp (of de formulering hun hebben al dan niet door de beugel kan) verlangt ofwel een heel lang betoog, ofwel helemaal geen. Omdat ik het een tikje druk heb hou ik het op het laatste, en laat u geheel onbevooroordeeld vrij in het kiezen van uw zijde: die van de volkomen falende conservatieve nitwit die zich in een hoekje dood moet gaan zitten schamen, of die van de coole taalkundige überchick die de doordraaiende wereld nou gewoon eens goed uitlegt hoe het zit (niet dat het ook maar ene reet helpt natuurlijk):

En wilt u uw hoop in de mensheid ècht goed verliezen, vergeet dan vooral de comments niet te lezen.

Dank aan Nynke! (Nee, die andere)

Update: Gelukkig, Blinde Schildpad heeft wel tijd. En shopt nog beter photo ook.

Meer update: Meer discussie hier, hier, hier, hier, hier, hier, en op nog heel veel andere plekken: googelt u maar op “hun hebben”. De kwestie speelt al sinds 1911.

En dan nog dit: Zowel de pre- als de descriptivisten raad ik van harte aan dit leuke werkje (pdf) van Marc van Oostendorp (et al.) te lezen. Citaatje (p. 21): “Ook Anne Frank schrijft in haar dagboek tweemaal ‘hun hebben’.”

Tenslotte: Het artikel van De Hoop et al. vindt u hier.

Helaas: Ook Jan Mulder diskwalificeert zich bij dezen jammerlijk (vanaf ongeveer 3:30).

Ha: Pastiche-ijs smaakte nog nooit zo zoet.

Balkentabs

Dit is alweer een paar jaar oud, maar het mag wel weer eens onder de aandacht. Ene Eddie D. deconstrueert beelden van spraak en dergelijke tot minimalistische abstracties. Op zich al tof (zie mijn affiniteit met repetitieve minimalistiek), maar ook nog eens erg vermakelijk dankzij bijdragen van Jan-Peter, Geert en Edwin.

Ik geloof dat het Heleen* was die me hier destijds op attent maakte. Dank!

* Die link gaat het binnenkort echt doen, als haar site af is.

De Pluto Hoowaks

Zojuist Daniël Bruin’s De Pluto Hoowaks uitgelezen, en ik ben overtuigd. Pluto is een joods-fascistisch complot van de vrijmetselaars, maar de katholieke kerk probeert dit te verdoezelen. Het onomstotelijke bewijs is zonneklaar voor iedere boerelul die met een verscherpingsfilter kan omgaan:

Keihard bewijs

Wedden dat dat van die lemmingen ook gewoon niet waar is?

De Schoendragers

Ende ik was in het land van de Schoendragers ende ik was daar in een woon waar velen van hen gingen. Daar in weetzucht ook ik nu trad, ende daar was licht in, schoon de nacht reeds was gestegen.

De Schoenlieden daar zij deden nu aldus, dat zij gingen in een schare, een zamel in de gangen van de woon; ende alle kregen zij een teken, te tonen dat zij verder mochten gaan, dat is de woon dieper in. En ook ik deed lijkwijs om niet mij te doen bemerken ende ik kreeg evenzo een teken, ende ging dieper met de lieden in de woon.

Daar nu was een machtige woon, temidden van de woon, die was lijk Baalazal in Urië met zijn torens van polijst zo rijzig. En die woon werd van verhulde maak gelicht, schoon ik tastte dat het was van balle haarden die zwoven uit het dak neer. Ende daar was zitten, vele zitten in de hele leegte, waar de Schoenlieden zich vestigden, zich zaten lijk ook ik.

Stondig nu doofde de lichting neer en daar was duist, duist en grote donk zodat ik schrikte. Ende klaps was daar een bundel uit de muur die te rugge was, een bundel die scheen en het was flits. Er flakkerde en schijnde en het maakte vormen ende kleur, bewegend ende spreek, zeer luide. Geen iemand was daar vrees, doch zetelde om mij heen en alle lieden waren in de donkernis wijl de bundel lichtte zeer.

Dat nu duurde lange stond en er was licht dat maakte schouwsel, lijk mensen doende ende spreek, ook spreek; het was algorig. Veelmalig ik bangde zeer en poogde mij te hullen, doch het was ook trekkig daarnaar te schouwen ende ik wist niet wat. Er was bergen ende zee en vele vreemde ding dat ging en kwam en brandde, er was blij en hatig ende droef.

Toen plots de hoor en schouw ontbonden en weder daar de duist. Ende de haarden nu werden heller totdat er was weer licht, maar niet uit de lijke muur die de bundel maakte, neen van de ballen uit het dak neer, wijl de bundel niet meer was. De lieden hieven zich ende gingen, tezamel in de ere schare; er liep weerom de woon uit en zaaide in de nacht.

Ende ik nu deed gelijk en was van velerlei vervuld. Dat er zo nog mere dagen zouden zijn mij warde danig, ende er was geen weet die zeide mij het heugde of verdroot; doch ene zaak ik kende klaar: de Schoendragers zijn zot.

Hoe groot/klein alles is

Ongetwijfeld heeft u een tijd terug dit puike filmpje voorbij zien komen, waarin weer eens goed duidelijk wordt gemaakt hoe ontzagwekkend groot ons heelal is:

Maar eigenlijk, hoe strak ook gemaakt, gaat me dat filmpje wat te rap. Je zou nog kunnen denken van: ‘Mwoh, ’t is inderdaad even een end fietsen, maar het valt nog te overzien.’ Persoonlijk vind ik daarom het volgende filmpje, reeds uit 1977, indrukwekkender, juist omdat het wat meer de tijd neemt, en bovendien de reis ook de andere kant op onderneemt, het atoom in. Het heelal is namelijk ook nog eens ontzagwekkend klein:

Update 9-2-2010: Okee, maar deze verinzichtelijking slaat alles. Schuif aan de balk onderaan en zie voor eens en voor altijd de Schaal der Dingen:

Update 2012: En hier de nòg weer toffere versie 2.

The Scale of the Universe 2

Woordgenerator: een dobbelspel

[Update 23-7-2015: per anneu hodieu een elektronische versie!]

[Update 23-1-2022: en nu zelfs een app!]

woorddobbel

Zoals u weet staat het Nederlands bepaalde klankcombinaties wel toe en andere niet. Dit is waarom u meteen ziet dat kroei een Nederlands woord is en mkuew niet, ook al heb ik die woorden hier ter plekke verzonnen.

Maar waarom bestaat het woord kroei dan niet, terwijl het volgens de Nederlandse klankwetten wel is toegestaan? En hoe zit het met snoord? En raknuif? Tripochel? Wat een goudmijn aan mogelijkheden wordt hier veronachtzaamd! Vind je het gek dat je crisis krijgt. Hoog tijd dat ik hier een vinding uit mijn oude doos voor u opdis.

Woordgenerator: een dobbelspel dat kant en klare woorden produceert naar Nederlands model. Opgelet, het komt uit een tijd waarin mensen nog woorden als ‘megabyte’ en ‘aandachtsspanne’ gebruikten, dus u moet er een paar dingetjes voor doen. Ten eerste: open, of beter nog, print dit bestand (pdf). Ten tweede: regel een dobbelsteen (of electronisch equivalent daarvan); als u helemaal ongegeneerd los wilt gaan regelt u er drie.

Heeft u dat? Dan kunt u aan de slag met woorden genereren!

Het proces behelst vier stappen, waarbij u telkens met dobbelstenen gooit, de gegooide ogencombinatie in de desbetreffende tabel in het pdf-bestand opzoekt en de bijbehorende actie onderneemt.

Stap 1: het bepalen van het aantal lettergrepen

Voor Stap 1 wenden wij ons tot Schema 1; hiervoor is slechts één dobbelsteen nodig. Het resultaat van uw worp bepaalt hoeveel lettergrepen het te genereren woord zal krijgen. Heeft u bijvoorbeeld een 5 gegooid, dan kunt u uit Schema 1 opmaken dat het uiteindelijke woord uit twee lettergrepen zal bestaan.

De volgende drie stappen worden voor elk van die lettergrepen herhaald.

Stap 2: het genereren van de beginklank

Nu wordt voor de onderhavige lettergreep de beginklank bepaald, dat wil zeggen een medeklinker of combinatie daarvan. Hiervoor gebruikt u Tabel 2. Gooit u bijvoorbeeld een 2, een 3 en een 6, dan kijkt u bij 236 en ziet u dat de beginklank p- wordt. Ook is het mogelijk dat het woord geen beginmedeklinker(s) krijgt: dat is waar de streepjes voor staan bij combinaties 526 t/m 666.

Stap 3: het genereren van de middenklank

Tabel 3 bepaalt vervolgens de middenklank van de lettergreep in kwestie, oftewel een klinker(combinatie). Hiervoor zijn maar twee dobbelstenen nodig. U gooit een 3 en een 1? Dan is uw middenklank -aa-.

PS. Na de middenklanken aai, ooi, oei, eeuw, ieuw en uw (61 t/m 66) staat het Nederlands vrijwel geen eindmedeklinkers meer toe, dus zelf hanteer ik de regel dat na één van die klanken Stap 4 achterwege blijft.

Stap 4: het genereren van de eindklank

Voor de eindklank tenslotte zijn weer drie dobbelstenen nodig en wendt u zich tot Tabel 4. Net als bij de beginklank in Stap 2 kan ook de eindklank leeg zijn (de streepjes bij 461 t/m 666). Maar u gooit een 4, een 3 en een 5, zodat deze lettergreep zal eindigen op -rft. Paarft, heeft u nu dus.

Zoals daarnet gemeld worden stappen 2 t/m 4 voor alle lettergrepen herhaald, en aangezien we in ons onderhavige voorbeeld een woord van twee lettergrepen hebben moet er ook voor die tweede lettergreep een begin-, midden- en eindklank worden gegenereerd. Dus, u gooit achtereenvolgens 563, 41 en 222. En ziedaar; gefeliciteerd, u heeft zojuist het woord paarftoor het leven geschonken!

Dikke pret toch? Het systeem is natuurlijk verre van perfect en levert geregeld spuuglelijke woorden op (zoals paarftoor), maar het moet afdoende zijn voor een middag lol. Als ik weer eens tijd heb ga ik verder met het bouwen aan een electronische versie die de werkelijkheid beter benadert. In de tussentijd zie ik uw dobbelresultaten graag tegemoet!

Griep

Da dongez ed – HAAAATSJOE! – beizjez, Drabkikker heebt grieb. En – SNNNRRRK – bad doen be dan, alz je – RUGHE UGHE UGHE RAGH – grieb hebd? Breziez:

Hè, voel me alweer stukken beter.

Nynke Borgman heeft een site

Sjezus, wat ken ik eigenlijk een lekkere chicks goeie actrices! Eh. Namelijk. De wereldberoemde zangeres, nee, herstel. Godver. Opnieuw.

Nynke. Nee, niet Nynke, die doet dingen met talen met streepjes door de letters. Ook leuk, maar ik bedoel nu dus even Nynke. En dan niet die ene, die speelt kerkorgel en basgitaar. Bedoel ik ook niet. Die andere. Van met die serie, en dat ze toen met die Fin, Duitser. KAK!

De wereldberoemde, of in ieder geval ontzettend lekkere getalenteerde actrice / schrijfster / theatermaakster Nynke Borgman, die dus. Heeft een site! Op internet! Waar je op kunt klikken! Dinges. Ga nou maar gewoon kijken. http://nynkeborgman.nl/ Ik moet even een cola.

Leidse buren

Sinds kort heb ik Leidse buren, of liever: hebben mijn Leidse buren mij. Ze zijn erg gezellig en erg Leids. Dat eerste uit zich onder meer in een karakteristieke interieurverzorging en zelfgemaakt gebak, dat tweede in allerlei hoogst interessante taalkundigheden. Nu woon ik alweer bijna vijf jaar in Lvgdvnvm Batavorvm, dus enige bekendheid daarmee was mij niet vreemd. Zo spreken de Leidenaren de ‘Gooise’ R ook midden in een woord: fRietjes, dRie oktobeR (de locale versie van Bomm’m Berend), wordt een woord als dat uitgesproken in de richting van dots en zeggen ze zonder grappig te willen zijn brommert. (Volg de rest van de cursus hier.)

Maar gisteren heb ik toch weer twee nieuwe woorden van mijn buren geleerd. Van het eerste weet ik niet zeker of het specifiek Leids is maar ik had er in ieder geval nog nooit van gehoord: blauwschokkertjes. Schijnen een soort capucijners te zijn, maar dan blauw, slechts een paar weken in het jaar verkrijgbaar en erg lekker.

Jep, ze bestaan echt

Het tweede woord is een juweel van fonetische, eh dinges, processen: ampart. Het kwam midden in een verhaal over fRietjes en ik dacht eerst dat ik het misverstond, maar Ben zei het wel drie keer: En daar hebben we hele amparte patatjes gehad, hè Bep, wat een amparte patatjes waren dat. Héle amparte patatjes.

In de fonetiek heet dit: nasalisatie ter compensatie van verdubbeling. Apart wordt kennelijk opgevat als appart, waarna de eerste p een nasaal wordt, in casu een m. Heb je in sommige dialecten van het Aramees ook. Kent u de Mandeeërs? Dat zijn een soort gnostieke Arameeërs, in Nederland heb je er ook een paar. De naam komt van manda ‘wijsheid, kennis’, maar de oorspronkelijke uitspraak is madda. Precies hetzelfde proces. Hoogstwaarschijnlijk lagen die Arameeërs destijds ook helemaal in een deuk om hun buren: Broehaha, weet je hoe Abgar en Sharbat ‘madda’ uitspreken? Manda! Waaahahahaha! Maar ze zijn wel gezellig.

Moraal: niet fukken met Mandeeërs, of ze maken hele amparte blauwschokkertjes voor je klaar.

(Ben en Bep heten niet zo, maar het komt in de buurt. Abgar en Sharbat heten wel zo.)

Update 20-1-2010: Het is misschien eerder prenasalisatie: dat is hetzelfde, maar dan zonder dat er eerst verdubbeling voor nodig is: zie ook pampiertje. Dank aan Absent Martian voor deze opmerking.

En ook een update van de moraal, dit keer eentje die ik echt meen: Men kan zaniken over ‘fout’, ‘verbastering’ en wat niet al, maar zonder achteloze taalgebruikers als Ben en Bep zouden wij stukken minder van de fonetiek hebben begrepen. Onze taal is één grote verbastering. Of zegt u nog steeds pot-lepel en mag-geschieden?

2010

Over 2010 gesproken (ik blijf twee nullen achter elkaar schrijven, zodat ik de 1 daar dan maar tussen prop): ga vooral deze film niet zien:

Wel de moeite waard is uiteraard de (zestien jaar oudere) voorganger 2001:

Al verdient het aanbeveling eerst het boek te lezen.

Leuk hè, dat 2001 en 2010 vroeger heel erg ver in de toekomst lagen. 2010 is overigens uit 1984, wat ook ooit heel erg ver in de toekomst lag. En 29 augustus 1997* natuurlijk. Godsamme, wat leef ik al lang.

* In welk jaar overigens ook het laatste boek in de Odyssey-reeks uitkwam. Waar gelukkig (vooralsnog) geen film van is.

Update 18-1-2010: Nee, echt niet gaan kijken, 2010. Ik heb het voor de eerlijkheid nog eens gedaan, en echt: Arthur en Stanley draaien zich om in hun tweepersoons graf. Het enige positieve wat ik erover te melden heb is dat er correct Russisch in wordt gesproken en dat Biosphere er nog een paar leuke samples aan heeft overgehouden:

(Will I dream? uitgesproken door SAL, het blauwogige zusje van HAL, godbeterehet.)

Is there a Santa Claus?

Dankzij het altijd rijkvoorziene BoingBoing werd mijn aandacht zojuist gevestigd op het boeiende Letters of Note, gewijd aan brieven die op de een of andere manier lezenswaard zijn. Bijvoorbeeld omdat ze door Billy the Kid zijn geschreven of door Nicola Tesla. Of omdat ze regelrecht ontroerend zijn. Onderstaande briefwisseling uit 1897 tussen een achtjarig meisje en The Sun raakte me erg, juist omdat een rationelert als ikzelf er nog een les uit kan trekken:

Durf je te verwonderen!

Boktor, 1991-2010

Poes Boktor heeft wel niet zo’n ruige leeftijd als Miep Gies bereikt, maar 19 is best aanzienlijk voor een kat, en bijna tweederde van hoe oud ik zelf ben. Toch raar. Gelukkig heeft hij een gezellige laatste kerst gehad, en vader Dirk was vandaag net op tijd op Terschelling om ’m nog een aai te geven voor z’n hartje het begaf. Ahja, alle einde is een nieuw begin hè.

Hoe dan ook, hier dan na al die jaren de oplossing van het vraagstuk waarom iemand in ’s hemelsnaam zijn kat Boktor noemt: