Categorie: Taal

Woordgenerator, de app

Kijk mij de eenentwintigste eeuw betreden hebben! Ik heb zojuist een app gefabriceerd van mijn fameuze Woordgenerator. Klik op het plaatje hieronder en hij zou zowel mobiel als online moeten werken.

Woordgenerator, de app!

Doet hij het?

Even ter opfrissing van de achterliggende gedachtegang, hier wat ik er in mijn ooitmalige blogpost over schreef:

Zoals u weet staat het Nederlands bepaalde klankcombinaties wel toe en andere niet. Dit is waarom u meteen ziet dat kroei een Nederlands woord is en mkuew niet, ook al heb ik die woorden hier ter plekke verzonnen.

Maar waarom bestaat het woord kroei dan niet, terwijl het volgens de Nederlandse klankwetten wel is toegestaan? En hoe zit het met snoord? En raknuifTripochel? Wat een goudmijn aan mogelijkheden wordt hier veronachtzaamd! Vind je het gek dat je crisis krijgt. Hoog tijd dat ik hier een vinding uit mijn oude doos voor u opdis.

Nou, en wat die vinding – idem in appvorm – simpelweg doet is de begin-, midden- en eindstukken van bestaande Nederlandse lettergrepen willekeurig aan elkaar her-Frankensteinen. Bijvoorbeeld: het beginstuk van plank, het middenstuk van deur en het eindstuk van zich: resultaat pleuch. Wat dus puur op grond van zijn bouwstenen prima een Nederlands woord had kunnen zijn, maar dat niet is (voor zover ik weet). En zo verder, tot ieders vermeienis ende vermaak.

Vette dank aan Eliza, die me hedenmorgen tot deze woordgeneratoire heropleving inspireerde met de nachtelijke overpeinzing: wat zou de ratio tussen wel- en niet-bestaande woorden zijn als je alle toegestane lettercombinaties de revue laat passeren? Het precieze antwoord weet ik niet, maar afgaande op mijn (taalkundig niet denderend verantwoorde) app lijkt de kans op een niet-bestaand woord in ieder geval stukken groter dan op een wel-bestaand woord. Wat op zich te verwachten is: er zijn per slot van rekening veel meer kansen om je dartpijltje niet in de twintig te gooien dan wel.

Voor beduidend geavanceerder woordgenereerwerk kon u overigens al geruime tijd bij Victor terecht.

Taaldrab 42: Taal aan de wandel

Ga eens ras op de kanalen van Yoïn van Spijk kijken, want die wemelen van de taaltoffigheden.

  • Zoals: hoe zouden Latijnse woorden die het niet in hedendaagse Romaanse talen hebben gered er in die Romaanse talen hebben uitgezien als ze het wél zouden hebben gered?
Als de knoflook er geen stokje voor had gestoken.
  • Of: waar het woord lijk allemaal in verstopt zit:
Hee broodkneedster, wat heb jij een lekkere gestalteomhulling.
  • Of: waarom je Ζεύς niet uitspreekt als Tsuis maar als Zdews:
Luistert u even mee, meneer Zeinstra?

En massa’s meer!

Aanvraagpraat

Want we zochten immers nog altijd een beter alternatief voor de armbakken kreet podcast. Is dat wat, aanvraagpraat? Meer of minder is het per slot van rekening niet: gepraat op aanvraag. Al impliceert dat misschien nog teveel dat je er eerst een tijdje op moet wachten voor je het per podcastkoets krijgt aangeleverd. Afroepradio? Hmnee, want radio kan ook muziek zijn en een podcast is toch voornamelijk praten. Wensklets?

Enfin. Hoe we het ook noemen, ik luister er geregeld naar. Dus dat u het misschien eens leuk vindt om te weten waar dan zoal naar, en dat u misschien ook nog wel goeie terugtips mijn kant op heeft. Roep vooral! Mijn rode draad ligt duidelijk in de hoek “informatief/populair wetenschappelijk/geschiedenis/taal”, maar ik sta open voor allerhande verbredingen mijns horizonts.

Komen ze, in niet nader onderbouwde volgorde.

Nieuw in het wild aangetroffen: Pipes for Good Vibes. Eindelijk een podcast over doedelzakken!

Meer: met dank aan inzender Sarah: Groene Oren. Haha, ik ben nu de Nachtzwaluw aan het luisteren en ik vind het vermakelijk.

Groene oren. Dieren en planten vertellen over zichzelf (maar stiekem zijn het gewoon mensen). Leerzaam en komisch.

Toevoeg: dankzij deze tiplijst van de Volkskrant heb ik er nog een paar aan mijn verzameling toegevoegd. Ik ben nu De Vlaamse Kunstroof aan het luisteren, wat een regelrecht Dan Brown-waardig waargebeurd spannend speurverhaal blijkt te betreffen.

1540556295
De Vlaamse kunstroof. Een regelrecht Dan Brown-waardig waargebeurd spannend speurverhaal.
1460257895
Beethoven is meer dan een hond. Een wel héél popiejopie (“jij gaat hier niet plat op hè Fiek?”) maar toch onderhoudende spoedcursus klassieke muziek.
1056931611
Parel Radio. Nog niet geluisterd, maar lijkt me de moeite waard.
1600958255
De Schrik van Roden. Over een ouwe NSB’er die destijds misschien wat al te hard is aangepakt. Of niet. Oordeel zelf.
957430475
The Allusionist. Leuke wetenswaardigheden inzake taal.
1566509868
Over Taal Gesproken. Idem, maar dan in en over het Nederlands.
1361734727
Onbehaarde Apen. Allerlei boeiende populair-wetenschappelijke onderwerpen.
638203140
Echt Gebeurd. Korte waargebeurde belevenissen, verteld door de meemakers zelf. Grappig, ontroerend, spannend, noem maar op.
1084340508
The Curious Cases of Rutherford and Fry. Nerdy stuff. In het Brits.
1490290676
A Problem Squared. Héél nerdy stuff. In het Australisch.
1511122654
De Plantage van onze voorouders. Tot nadenken stemmende miniserie over de slavernij.
1489988353
Unter Pfarrerstöchtern. Een in een vlaag van “Ik zou eens beter Duits moeten leren” gevonden podcast met verhalen over de Bijbel.
1044844618
Geschichten aus der Geschichte. Idem, maar dan over de geschiedenis in het algemeen.
1461450367
Het Spoor Terug. Idem, maar dan in het Nederlands.
1544129591
Taalnerds. Nerds over taal.
1513807137
Maarten van Rossem. Pruttelt onvermoeid verder over eender welk onderwerp, meermaals per week.
1441106872
Hallo Hier Hilversum. Over de geschiedenis van de Nederlandse radio. (Daar had ik dus al eens over geblogd.)
1515930794
Nooit Geweten. Een ode aan Wikipedia, in de vorm van leuke ontdekkingen daarin. Ondergewaardeerde aanrader.
497227384
This Is Actually Happening. Geschikt voor als u behoefte heeft aan een dosis “Bij nader inzien valt mijn leven best mee, qua erg.”
1186056137
Lingthusiasm. Twee wel heel enthousiaste taalenthousiastelingen, maar dat drukt de interessantheid niet.
1217629669
Nerdland Maandoverzicht. Vlaamse bètafanaten nemen elke maand met veel meligheid de laatste wetenschappelijke ontwikkelingen door.
1449884495
The Fall of Civilizations Podcast. Grote rijken in de geschiedenis en hoe ze ten onder gingen. Komt ook in een versie met beeld. (Hmm, hoe zou je dát moeten noemen, een podcast met beeld? Kijkcast?)
De Grote Harry Bannink Podcast. Die van de liedjes van Annie M.G. Schmidt en peilloos veel andere. (Ook hier had ik het al vaker over.)
538608536
The History of English Podcast. De geschiedenis van het Engels in groot detail.
Plots. Onwaarschijnlijke maar ware verhalen.
1462120258
Tales from the Rabbit Hole. Debunker Mick West praat met huidige en voormalige complotdenkers zonder ze (hardop) wappies te noemen.
1474364782
Aangenaam. De verhalen achter voornamen.
152249110
Radiolab. Misschien wel de oer-podcast. Mag hoe dan ook niet ontbreken in de lijst.
793155061
Nooit Meer Slapen. Waarom je expres mensen ’s nachts zou interviewen ontgaat me, maar de interviews zijn interessant.
1436204191
Er Mag Al Eens. Ontboezemende interviews met (o.a.) bekende Vlamingen.
1310805889
Gijs Groenteman (die extreem goed Merijn Scholten kan nadoen) interviewt mensen in een kast.
1574545059
Hans. Aandoenlijke en -grijpende miniserie over een dementerende man.

O ja, en gelukkig nieuwjaar nog natuurlijk!

Taaldrab 41: Kitbashing greebles

Heden leer ik twee (of eigenlijk drie) nieuwe Engelse woorden:

Greebles, ook wel nurnies: de overmatig ingewikkelde oppervlaktestructuren van blokjes, vlakken, leidingen en staketsels die je clichématige scifi-ruimteschepen vaak ziet hebben.

Just a moment. Just a moment. I’ve just picked up a fault in the AE-35 greeble.

Kitbashing: hoe propmakers vaak te werk gaan bij het vervaardigen van greebles/nurnies: door de onderdelen (of zelfs de bijelkaarhoudrekjes* daartussen) van bestaande modelbouwkits eclectisch tot iets nieuws te knutselen.

Blijkbaar mag je ook greeblies zeggen.

Nuttige kennis.

* En die heten dan weer sprues. Dank aan reageerder mrklnsprnt voor de aanvulling!

How do you do, fellow kids?

Bwahááahahahaha. Erg geluisterd naar mijn laatste advies hebben jullie niet hè.

Drop je niffie en doe wat met je liffie

Man man man man man. Hoeveel basisboekjes “communiceren met de jeugd” heb je niet gelezen om te denken dat dit gaat aanslaan? Ik stel voor dat de Rijksoverheid er nog een coole rap bij doet.

EDIT: Oh. Oh god. Nee. Ik maakte een grap…

Update: Wahaha, op Twitter fileren ze ’m ook aan duigen:

Filmpjes

En het is weer tijd voor een ferme kledder video’s uit mijn onuitputtelijke kijkgeschiedenis! Geniet ervan en dien gerust tips in. Nieuwe toevoegingen plaats ik bovenaan. Blader tussen de verschillende pagina’s met de knopjes onderaan deze post.

Cyriak doet het weer.
En hoe is het onderhand met onze IJslandse eruptie?
Hoe zijn runen precies onstaan? Niet zo simpel als je denkt.
Tijdsdocument van een Engelse pub in de jaren ’50.
Vermakelijk commentaar op dieren. Verlaag de afspeelsnelheid om zijn spitsvondsten beter te waarderen.
Miegakure, een ooit te verschijnen computerspel in 4D.
Rauwe klez’.
Trippige filmpjes, gegenereerd met een text to image-algoritme ofzoiets.

Taaldrab 40: Dierf

Ik luister geregeld naar Vlaamssprekende podcasts en aanverwanten, dus ik hoor op zich niet meer zo op van een trap het af of klig strijk, maar deze was nieuw voor me: dierf als verleden tijd van “durven”.

Hoor het hier Lieven Scheire zeggen op 34:19: dierf ik nie zegge wa da’k wou:

Merk trouwens ook deszelfden overvloedig gebruik van als zijnde op. Is dit ook een Vlaamsigheid, of gewoon een persoonlijke kwurk? Is fout hè! Mag niet! Op de prescriptieve pijnbank gij! Maar stiekem lijkt het een heel bruikbare hybride van “dat wil zeggen” en “bijvoorbeeld”.

En hoe zit het dan met die ándere gekke verleden tijd dorst? Nou, zo:

Wat blijkt? ‘Dorst’ is eigenlijk helemaal geen sterke verleden tijd. De vorm gaat terug op een nevenvorm van ‘durven’, namelijk ‘dorven’. De regelmatige verleden tijd daarvan is ‘dorfde’. Van daaruit is het maar een kleine stap naar ‘dorste’, die etymologisch goed beargumenteerd kan worden. De ‘s’ is net als de ‘f’ een zogeheten ‘wrijfklank’, waarbij je door het belemmeren van de luchtstroom een soort ruis maakt. Bij de ‘f’ doe je dat met onderlip tegen boventanden, bij de ‘s’ met je tong tegen de boventanden. Dat is dus maar een klein verschil. De ‘s’ lijkt bovendien meer op de ‘d’ dan de ‘f’, want de ‘d’ is ook met je tong tegen de boventanden.

Beint vefstreymi frá eldstöðvunum

Er staat momenteel een vulkaan(tje) uit te barsten op IJsland. Hier de livestream:

Dank aan Jeroen voor de tip!

Wat meer achtergrondinformatie:

Tijmleps:

Dichtbijbeelden:

Beroepsdeformatie-zijspoor: Ik fascineer me echt een ongeluk om dat Björk-accent. Klinkt totaal anders dan Vastelandscandinavisch en heeft een stel intrigerende klankmutaties. Zoals:

  • Stemhebbende medeklinkers (b, d, g, z, dzj e.d.) worden nagenoeg stemloos (p, t, k, s, ts[j] etc.): indoors klinkt als intors, beginning klinkt als pekinning, dangerous wordt teenturus;
  • De combinaties sl en sn krijgen een t in het midden: Iceland en slowly klinken als Icetlant en stlowly; is not klinkt als istnot;
  • Beklemtoonde korte klinkers voorafgaand aan een plofklank (p, t, k e.d.) worden door een hoorbare h gevolgd: not en wet klinken als noht en weht, city wordt cihty; dramatic en ridiculous worden dramahtic en ridihculous.

En welke naam moet het bergje krijgen? Nou, lijkt me vrij wiedes.

Zinnenverzet II

Wordt het niet weer eens tijd dat ik u mijn complete filmpjeskijkgeschiedenis opdring? Ja hè. Het moet tenslotte wel een beetje leuk blijven, zo’n tweede golf. Welaan dan, pak aan dan. Met dank aan alle eventuele tipgevers in verleden, heden en toekomst. Hou u goed, gezellig en gezond!

Net als de vorige keer zal ik verse aanwinsten bovenaan toevoegen, en om te voorkomen dat uw computer smelt de lijst in meerdere pagina’s ophakken (zie navigeerknoppen onderaan).

  • Een zo fijn mogelijke kerst iedereen!
  • Een hele rare meneer die in een eigenverzonnen taal (zoals ik zei, een hele rare meneer) uitleg geeft over zijn silentizer:
  • Wat er zoal onder een vulkaan schuilgaat:
  • Speciaal voor mensen die liever niet Celine Dion horen zingen: een wonderschone doedelzakcover van My Heart Will Go On:
  • Naar aanleiding van The Queen’s Gambit (aanrader verder) voel ik gelukkig geen enkele aandrang om nu ineens heel erg te willen leren schaken, maar het kijken heeft wel een lichte heraanwakkering van het vergelijkbaar-complexe spel Hive in me ontvlamd:
  • Pretpong:
  • Een coronalied uit de Eerste Golf dat het ook nog prima doet voor de Tweede:

Taaldrab 39: Pleidoor

Huh. Zojuist lees ik in een nieuwsartikel het woord pleidooi geschreven te zijn geworden als pleidoor. Op de site zelf is het inmiddels aangepast, maar in het zoekopdracht-resultaat staat hij nog:

Hah. Maf. Tja. Typfout, kan natuurlijk. Maar een goegeltje wijst uit dat hij daar nét iets te intrigerend vaak voor voorkomt. Voorbeelden hier, hier, hier, hier, daar, etc.

Dan rijst natuurlijk de vraag, hoe komt zoiets te berde? Ik zie zo gauw even de volgende mogelijke verklaringen:

  • Toch een typfout. Al zitten de r en de i daar wel wat ver voor uit elkaar op het toetsenbord.
  • Een OCR-fout. De i en de r kunnen in zowel druk als handschrift best op elkaar lijken, zeker voor een scanner. Gaat dan ook regelmatig scheef in digitale repositoria als dbnl en Delpher, maar dat verklaart uiteraard niet de gevallen van niet-gescande herkomst.
  • Oprecht denken dat je het zo schrijft, als gevolg van de eind-r uitspreken als een j en de oo in ooi als de oo in oor. Maar dan moet je wel binnen één woord een Goois en een Fries accent tegelijk hebben; misschien niet enorm waarschijnlijk.
  • Oprecht denken dat je het zo schrijft, onder invloed van bijvoorbeeld verwante ouderwetsige ambtstermen als rekwisitoor.

Tja, wie zal het zeggen. Misschien is er onder mijn lezers inderdaad iemand die nu een “Serieus? Ik dacht dat je dat zo schreef”-erlebnisje beleeft, en zo ja hoor ik dat graag. Uw oprechtheid zal niet worden behoond want wat op de korte schaal een fout heet heet op de lange schaal evolutie en dan vinden we het ineens allemaal machtig mooi want kijk die archaeopteryx eens veren hebben terwijl zijn matties de hele tijd zaten van juh wat heb jij nou voor domme dingen aan je armen. Dus.

Als het inderdaad een gevalletje evolutie is zou je het verschijnsel ook in vergelijkbare context verwachten, want zo doet taal. Alleen zijn er voor zover ik kan graven niet echt lekkere kandidaten voorhanden: ik vermoed dat soortgelijke uit het Frans ontleende woorden als allooi en emplooi in de hedendaagse volksmond te ongangbaar zijn om voor de oprechte varianten alloor en emploor in aanmerking te komen.

Oh, toch eentje. Maar gezien dat meet erna hebben we hier waarschijnlijk met een deadlinegestreste eindredactie van doen:

Toevoeg: Nog een beetje verder struinend krijgt men de indruk dat pleidoor bepaald niet van vandaag of gisteren is. Hierboven linkte ik al een paar wat oudere krantengevallen, maar deze is zelfs uit 1887!

Tevens 1931 resp. 1933:

Zou het dan misschien toch niet zo’n fout zijn (geweest) als ik denk? Net als dat met die De dag die je wist dat zou komen-constructie?

Plaidoyé

Update: Aha! Dankzij Henk Bakkers reactie van zoëven heb ik het WNT er eens bij gehaald en maak daaruit op dat er in de vijftiende eeuw daadwerkelijk een woord pleidoor heeft bestaan. Weliswaar betekende dat niet “pleidooi” (volgens etymologiebank.nl komt dat namelijk van plaidoyé, de verzelfstandigde vorm van Frans plaidoyer) maar “plaats waar gepleit wordt” (vergelijk dezelfde -oor-uitgang in kantoor), maar dan is er in ieder geval wel een kandidaat voorhanden die kruisbestuiving heeft kunnen veroorzaken. Kijkkijk, dan komen we misschien dichter bij een soortement verklaring! Nog steeds een wondere woordwandel en je kunt je afvragen of die oude term inderdaad de oorzaak is van het hedendaagse gebruik (ook omdat de -oor-uitgang van kantoor e.d. teruggaat op Frans -oir, niet -oyer), maar goed, etymologie doet soms gekke dingen.

Pleidoyer

Een nog simpeler verklaring zou zijn (andermaal dank aan Henk): pleidoor is rechtstreeks ontstaan uit het zelfstandige gebruik van het werkwoord plaidoyer, wat Van Dale geeft als herkomst van pleidooi. Dus le plaidoyer = “het pleiten”, oftewel “het pleidooi”. Dat zou die -r aan het eind verklaren, die plaidoyé niet heeft. Wel vind ik het dan nog steeds eigenaardig dat de bronnen hier niets expliciets over melden. Je zou dan toch iets van een mededeling verwachten als “naast pleidooi kwam/komt ook pleidoor voor”. Maar misschien moet ik harder zoeken.

Requisitooi

Meer: Het moet toch niet maller worden. Ik ging eens kijken of de ooi/oor-variatie dan bijvoorbeeld ook de andere kant op werkt, en wie schetst mijn verbazing: jawel hoor (p. 97 op eenderde):

Grappig genoeg lijkt de context hier te doen vermoeden dat de auteur juist pleidooi bedoelde – al kan het natuurlijk zijn dat hij expres voor een contaminatie heeft gekozen.

Toernoor

Och ja, en in de familie van Fransherkomstige ooi-woorden heb je natuurlijk ook nog toernooi/tournooi; die was ik even glad vergeten. Maar komaan, u gaat mij toch niet beweren dat die ook met -r voorkomt? Nou. Wel degelijk dus:

Vooruit, dit kan natuurlijk weer een typfout zijn (zie het gebruik van beide spellingen door elkaar heen in het laatste voorbeeld), maar net als pleidoor komt hij dan toch wel verdacht vaak voor.*

* Ook waar niet de toernoor wordt bedoeld.